fa واکاوی هفت دهه پژوهش نوجوانی در ایران: تحلیل تاریخی مضامین و گفتمان در پژوهش‌های علمی (1333-1404) تخصصي- كيفي Special-Qualitative پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:16px;"><span style="font-family:nasimYW;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:#e36c0a">مقدمه:</span></span></b><span lang="AR-SA"><span style="color:black">پژوهش درباره نوجوانی در ایران طی هفت دهه اخیر رشد کمّی چشمگیری داشته، اما تصویری یکپارچه از تحولات مفهومی و گفتمانی آن وجود ندارد. این مطالعه با هدف تحلیل تاریخی-مضمونی عناوین پژوهشی نوجوانی در ایران انجام شد.</span></span><b><span dir="LTR"><span style="color:black"></span></span></b></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:#e36c0a">روش</span></span></b><span lang="AR-SA"><span style="color:#e36c0a">: </span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">پژوهش از نوع مروری-تحلیلی با رویکرد تحلیل مضمون تاریخی بود. جامعه‌ی پژوهش تمام عناوین مرتبط با نوجوانی در پایگاه‌های نورمگز، جهاد دانشگاهی و گنج ایرانداک (۲۱۵۰۰ عنوان) بدون نمونه‌گیری بوده است که در شش دوره زمانی (۱۳۳۳ تا ۱۴۰۴) با روش شش‌مرحله‌ای براون و کلارک کدگذاری و تحلیل شدند.</span></span><span dir="LTR"><span style="color:black"></span></span></span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:115%"><b><span lang="AR-SA"><span style="color:#e36c0a">یافته‌ها:</span></span></b> <span lang="AR-SA"><span style="color:black">تحلیل عناوین پژوهشی به کشف هشت مضمون اصلی انجامید که به ترتیب فراوانی عبارت‌اند از: سلامت روان و مداخلات بالینی، خانواده و روابط والد-نوجوان، آسیب‌شناسی اجتماعی و بزهکاری، رسانه و فناوری‌های دیجیتال، ادبیات کودک و نوجوان و مطالعات زیبایی‌شناختی، تربیت بدنی و علوم ورزشی، جرم‌شناسی و مسائل حقوقی، و تربیت دینی و اخلاقی. این مضامین در طول هفت دهه، فراز و نشیب‌های متفاوتی داشته‌اند؛ برخی مانند سلامت روان تداوم و تشدید یافته و برخی مانند ادبیات در دوره‌هایی اوج گرفته‌اند. همچنین گذارهای پارادایمیک مهمی از جمله حرکت از نگاه سلبی به ایجابی، از تک‌رشته‌ای به میان‌رشته‌ای، و از اقتباس به بومی‌سازی شناسایی شد. شکاف‌های ساختاری مانند سوگیری جنسیتی (تمرکز ۷۰</span></span><span lang="AR-SA"><span style="color:black">٪ بر دختران)، غیبت اقتصاد و طبقه، و فقدان پژوهش‌های طولی و مشارکتی در تمام دوره‌ها تداوم داشته است.</span></span></span></span></span><br> <b><span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="line-height:115%"><span style="color:#e36c0a">نتیجه‌گیری: </span></span></span></b><span dir="RTL" lang="AR-SA"><span style="line-height:115%"><span style="color:black">نتیجه‌گیری: تاریخ نوجوانی در ایران، تاریخ تحول رابطه قدرت، دانش و سوژگی است. آینده مطالعات نوجوانی نیازمند عبور از پژوهش‌های تک‌رشته‌ای و آسیب‌محور به سوی پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، مشارکتی و توانمندساز است که نوجوانان را عامل تغییر اجتماعی ببیند. </span></span></span></span></span></div> <p style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:115%"><b><span style="color:#e36c0a">Objective:</span></b> Research on adolescence in Iran has grown substantially over the past seven decades; nevertheless, no integrated account of its conceptual and discursive transformations has yet been provided. The present study aimed to conduct a historical-thematic analysis of research titles on adolescence in Iranian scientific discourse.</span><br> <span style="line-height:115%">Method: This descriptive-analytical review employed a historical-documentary approach and historical-thematic analysis. The research corpus consisted of all titles related directly or indirectly to adolescence indexed in NoorMags, SID, and IranDoc&rsquo;s Ganj repository. A total of 21,500 titles were analyzed without sampling across six historical periods from 1954 to 2026. Data were coded and analyzed using Braun and Clarke&rsquo;s six-phase method of thematic analysis.</span><br> <span style="line-height:115%"><b><span style="color:#e36c0a">Findings: </span></b>The analysis led to the identification of eight major themes, in descending order of frequency: mental health and clinical interventions; family and parent&ndash;adolescent relationships; social pathology and delinquency; media and digital technologies; children&rsquo;s and young adult literature and aesthetic studies; physical education and sport sciences; criminology and legal issues; and religious and moral education. These themes followed different trajectories across the seven decades: some, such as mental health, showed continuity and intensification, whereas others, such as literary studies, peaked in particular periods. The findings also revealed major paradigmatic transitions, including a shift from a negative to a positive and empowering perspective, from monodisciplinary to interdisciplinary research, and from theoretical borrowing to localization. At the same time, several structural gaps persisted across the entire period, including gender bias, with approximately 70% of studies focusing on girls, the absence of systematic attention to economy and social class, and the lack of longitudinal and participatory research.</span><br> <b><span style="line-height:115%"><span style="color:#e36c0a">Conclusion:</span></span></b> <span style="line-height:115%">The history of adolescence in Iran is a history of transformations in the relations among power, knowledge, and subjectivity. The future of adolescent studies in Iran requires moving beyond monodisciplinary, deficit-oriented research toward interdisciplinary, participatory, and empowering research that regards adolescents as agents of social change.</span></span></span></p> نوجوانی, نوجوانان, تحلیل مضمون, گفتمان پژوهشی, تحلیل مضمون تاریخی adolescence,adolescents,thematic analysis,discourse studies. 7 38 http://qaiie.ir/browse.php?a_code=A-10-1496-1&slc_lang=fa&sid=1 Sadegh Hatami صادق حاتمی s_hatami_65@yahoo.com 10031947532846009142 10031947532846009142 Yes Farhangian University. دانشگاه فرهنگیان خراسان رضوی MohammadReza YousefZadeh Chousari محمدرضا یوسف زاده چوسری yousefzadeh2002@yahoo.com 10031947532846009143 10031947532846009143 No Bu-Ali Sina University. دانشگاه بوعلی سینا همدان Seyyedeh Zahra Safaei سیده زهرا صفائی zahra_safayi@yahoo.com 10031947532846009144 10031947532846009144 No IUST University دانشگاه علم و صنعت ایران