Applied Issues in Quarterly Journal of Islamic Education

fa تحلیل محتوای کتاب‌های‌ درسی دین و زندگی دوره متوسطه بر مبنای اصول و روش‌های تربیتی مستخرج از المحجه البیضاء فی‌التهذیب الاحیاء (با تأکید بر بخش عادات و منجیات) A Content Analysis of High School “Din va Zendegi” Textbooks Based on the Principles and Methods of Education Extracted from the Book “Al Mahjat Al Beyzaa Fel Tahzib al Ahya” (with Emphasis on Monjiyat & Adat) تخصصي- كيفي Special-Qualitative پژوهشي Research هدف از پژوهش حاضر تحلیل محتوای کتاب‌های درسی دین و زندگی دوره متوسطه بر مبنای اصول و روش‌های تربیتی مستخرج از کتاب المحجه البیضاء فی‌التهذیب الاحیاء با تأکید بر بخش منجیات و عادات است. روش پژوهش، ترکیبی از روش‌های کمی و کیفی ﺍﺳـت. جامعه تحلیلی کتاب‌های دین و زندگی دوره متوسطه و پیش‌دانشگاهی در سال تحصیلی1390 بود. نمونه تحلیلی «متن درس» و «گام‌های آخر» که به‌عنوان فعالیت پایانی هر درس در نظر گرفته شده، بوده است. ابزار جمع‌آوری اطلاعات «سیاهه وارسی محتوا» بود که پایایی آن با استفاده از ضریب کاپا برابر 52/0 که ضریب معنی‌دار است، محاسبه شد و روایی آن مورد تائید متخصصان قرار گرفت. داده‌های حاصله با استفاده از آمار توصیفی، محاسبه فراوانی و درصد و آمار استنباطی آزمون مجذور خی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته‌های حاصل حاکی از این است که اصول و روشهای تربیتی در کتاب‌های چهار پایه تحصیلی متوسطه به‌طور معنی‌داری متفاوت به‌کار رفته است اما این تفاوت‌های معنی‌دار در مورد بخش گام‌های تربیتی کتاب، مشاهده نشد. در همه پایه‌های تحصیلی(به‌استثنای پایه اول) محتوای کتاب‌های دین و زندگی بیشتر به اصول تعقل و عدالت پرداخته است. البته با افزایش پایه تحصیلی، توجه به «تعقل» در متون افزایش‌ یافته است. همچنین در پایه‌های دوم و سوم به اصل «تذکر» تقریباً به یک نسبت توجه شده است. بررسی روشهای تربیتی ده‌گانه در متن کتاب پایه‌های مختلف نشان داد که به روشهای «تعلیم حکمت»، «تزکیه» و «ابراز توانایی» در کلیه کتاب‌ها توجه شده است و این تأکید در پایه اول بیشتر از دیگر پایه‌ها است. در گام‌های تربیتی کتابهای سه پایه تحصیلی، اصل "تذکر" بیشترین فراوانی و اصل "عدل" کمترین فراوانی را به خود اختصاص داده است. شاید بتوان گفت این تفاوت با هدف مؤلفان در تدوین بخش گام‌های تربیتی همسو باشد. به‌طورکلی می‌توان گفت متن درس‌ها بیشتر جنبه عقلانی و متن گام‌های تربیتی بیشتر جنبه تهییجی دارد.  Objective: The aim is content analysis of  high school “Din va Zendegi” textbooks based on the principles and methods of education extracted from the book “Al Mahjat Al Beyzaa Fel Tahzib al Ahya (with emphasis on Monjiyat & Adat). Method: Method in this research was descriptive. The approach of this study is a combination of quantitative and qualitative methods. The target population was “Din va Zendegi” textbooks at high school and pre-university level in 2011 academic year. The sample included the texts and the section called “Gamhaye Akhar” (Last Steps), which appeared at the end of each lesson. The content analysis checklist was used for data collection. The reliability of this instrument which was calculated through kappa coefficient was equal to 0.52, and was significant. In addition, the validity of the instrumentation was approved by experts. The data were analyzed using descriptive and inferential statistics (frequency, percent, and chi-square). Findings: The findings show that the educational principles in the four textbooks have been used differently and this difference is significant but this difference was not observed in “Gamhaye Tarbiyati” (Educational Steps). The content of all these textbooks (except for grade one textbook) focuses on the principles of wisdom and justice, and attention to the principle of wisdom increases in the next grades. In grades two and three, the principle of "Tazakor" (reminder) has received equal attention. Furthermore, the methods of “teaching sagacity”, “self-purification” and “strength expression” have been emphasized in all grades and this is more noticeable in grade one. In three textbooks and in the section “Gamhaye Tarbiyati”, the principle of "Tazakor" (reminder) has the highest and the principle of “justice” has the lowest frequency. It can be concluded that these differences are in accordance with textbook writers objectives in developing the section “Gamha” (Steps) .On the whole, it can be said that the textbooks have an intellectual orientation, while the section “Gamhaye Tarbiyati”  has an emotional orientation. المحجه‌البیضاء فی‌التهذیب‌الاحیاء, کتاب درسی دین و زندگی, اصول تربیتی, روشهای تربیتی, دوره متوسطه Almahjat Al _Beyzaa fel Tahzib al Ahya, “Din va Zendegi” textbook, educational principles, educational methods, high school level 61 89 http://qaiie.ir/browse.php?a_code=A-10-35-1&slc_lang=fa&sid=1 abdolhamid Razavi عبدالحمید رضوی Abdolhamid. Razavi@gmail. com 10031947532846001048 10031947532846001048 Yes Assistant Professor of History and Philosophy of Education, The Academy of Scientific Studies in Education تاریخ و فلسفه تعلیم و تربیت، پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش reza Rasooli Sharabiani رضا رسولی شربیانی 10031947532846001049 10031947532846001049 No Assistant Professor of Theology, Payam-e Noor University, Tehran Central Branch الهیات، دانشگاه پیام نور واحد تهران مرکز alireza Baniali علیرضا بنی علی 10031947532846001050 10031947532846001050 No M.A. in Ethics, Payam-e Noor University, Tehran Central Branch دانشگاه پیام نور واحد تهران مرکز