fa ضرورت توجه به "قطب سوم" در تربیت دینی و آثار آن بر فضای تربیتی (مربیان، فراگیران و کلاس درس) تخصصي- كيفي Special-Qualitative پژوهشي Research هدف پژوهش حاضر تبیین ابعاد و مؤلفه‌های رویکرد کثرت‌گرایی دینی- فقهی، ارتباط و تاثیرات آن بر فضای تربیت دینی است. این تحقیق از نوع توصیفی-تفسیری است که مبتنی بر روش‌ تحلیل فلسفی است. جامعۀ تحلیل شامل سه بخش: متون، اسناد مرتبط با تکثر دینی، فقه اسلامی و تعلیم و تربیت دینی بوده است. پس از تحلیل و بررسی متون و استحصال نظریۀ تکثر فقهی به عنوان موجه‌‌ترین رویکرد، به مقایسۀ تطبیقی تقابل‌های دوگانۀ تکثرگرایی دینی-انحصارگرایی دینی و فقه مخطئه-فقه مصوبه و سپس، به استخراج لوازم و اقتضائات آن‌ها در تربیت دینی به شیوه استنباطی پرداخته شده است. دلالت‌های استخراجی رویکرد تکثرگرایی موجه برای تربیت دینی در سه بخش کلاس، مربی و فراگیر ‌عبارتند از: کلاس: داشتن کلاس راحت و بدون دغدغه برای ابراز عقیده، فضای چند صدایی قانونمند و رشد خلاقیت پروری در کلاس، برنامه‌های درسی مشارکتی و بدون تبعیض، مربی: داشتن نگاه باز و چندمنظری، تمرکز بر بطن و فحوای متون، به‌کارگیری شیوۀ استنباط عقلانی در تدریس، داشتن شیوۀ دموکراتیک و احتراز از تحمیل و تلقین، فراگیر: فراخ‌اندیشی و توسعه ذهنی فراگیران، تعامل بازتر در مواجهه با پیروان سایر ادیان و دیدگاه‌ها، همچنین تقویت ظرفیت‌های انتقادگرایی، تحلیل‌گری و قضاوت در فراگیران. در ادامه با نقد و مقایسۀ رویکردهای انحصارگرایی دینی و تکثرگرایی تند لیبرالی، "تکثرگرایی معتدل" براساس الگوی فقه اسلامی به عنوان "رویکرد موجه" برای تربیت دینی پیشنهاد شده است. The purpose of the present study was to explain the dimensions and components of religious-jurisprudential pluralism and to identify its impacts on religious educational settings. This descriptive-interpretive research was based on philosophical analysis. The statistical population of the study consisted of texts and documents related to religious pluralism, Islamic jurisprudence, and religious education. After interpretively analyzing the texts and identifying jurisprudential pluralism as the most justifiable approach, a cross-comparison was undertaken between opposing paradigms of religious pluralism vs. religious exclusivism and mukhti'a vs. musawwiba jurisprudence in order to extract their implications for religious education. The implications of jurisprudential pluralism for religious education include three components of classroom, instructors, and learners: a) Classroom: comfortable environment where each student feels safe in expressing his viewpoints, lawful, multivoiced settings, promoting creativity in the classroom, collaborative curriculum, educational justice and avoiding prejudice and discrimination in the classroom; b) Instructors: having a liberal and multi-perspective view, focusing on the essence of texts, using rational inference in teaching, using a democratic approach to teaching, avoiding imposing values and beliefs and avoiding inculcation of ideas; c) Learners: fostering broad-mindedness among students, mental development of learners, free interaction with followers of other religions and tolerance of those with different beliefs, promoting constructive criticism among learners, and enhancing learners’ critical thinking. Ultimately, by criticizing and comparing religious exclusivism and liberal pluralism, "moderate pluralism" which is based on Islamic jurisprudence model was proposed as a justifiable approach to religious education. تکثر گرایی موجه, انحصارگرایی, تخطئه, تصویب, تربیت دینی jurisprudential pluralism, religious exclusivism, fallibility (takhti'a), infallibility or factivity (taswib), religious education 49 88 http://qaiie.ir/browse.php?a_code=A-10-221-1&slc_lang=fa&sid=1 Abolfazl Aliabadi ابوالفضل علی آبادی abolfazl.aliabadi@mail.um.ac.ir 10031947532846001764 10031947532846001764 No Doctoral Student in Philosophy of Education, Faculty of Psychology and Education, Ferdowsi University of Mashhad, Iran. دانشجوی دکتری فلسفۀ تعلیم و تربیت، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد. ایران Jahangir Masoudi جهانگیر مسعودی masoudi-g@ferdowsi.um.ac.ir 10031947532846001765 10031947532846001765 Yes Associate Professor of Islamic Philosophy and Theosophy, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad, Iran. دانشیار فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد. ایران. Abolfazl Ghaffari ابوالفضل غفاری ghaffari@um.ac.ir 10031947532846001766 10031947532846001766 No Assistant Professor of Philosophy of Education, Faculty of Psychology and Education, Ferdowsi University of Mashhad, Iran. استادیار فلسفۀ تعلیم و تربیت، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد. ایران. Hossein Baghgoli حسین باغگلی Hbaghgoli@gmail.com 10031947532846001767 10031947532846001767 No Assistant Professor of Philosophy of Education, Faculty of Psychology and Education, Ferdowsi University of Mashhad, Iran. استادیار فلسفۀ تعلیم و تربیت، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد. ایران.