Applied Issues in Quarterly Journal of Islamic Education

fa شکاف بین‌نسلی و نقش آن بر پایبندی دانش‌آموزان به الگوی زندگی اسلامی Intergenerational Gap and Its Impact on Students’ Commitment to the Islamic Lifestyle Model تخصصي- كيفي Special-Qualitative پژوهشي Research <table align="right" class="MsoTableGrid" dir="rtl" style="width:100.0%; border-collapse:collapse; border:none" width="100%"> <tbody> <tr> <td style="border-bottom:2px outset #e36c0a; width:73%; padding:0in 2px 0in 2px; border-top:2px solid white; border-right:2px solid white; border-left:2px solid white" valign="top">هدف: در دهه‌های اخیر، شکاف بین‌نسلی به یکی از چالش‌های اساسی فرهنگی، تربیتی و اجتماعی در جوامع اسلامی، از جمله ایران، تبدیل شده است. این شکاف، به‌ویژه در زمینه پایبندی نسل نوجوان به الگوی زندگی اسلامی، موجب بروز پیامدهایی چون بحران هویت، تضعیف ارزش‌ها و تغییر در سبک‌های زندگی دینی شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ابعاد شکاف بین‌نسلی و تبیین نقش آن در پایبندی دانش‌آموزان به الگوی زندگی اسلامی انجام شده است. روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و با روش داده بنیاد انجام گرفت. جامعه مورد مطالعه این پژوهش شامل مدیران، معاونین آموزشی و پرورشی، مشاوران و دبیران الهیات دبیرستان‌های دخترانه و پسرانه شهرستان آزادشهر بودند که از طریق نمونهگیری هدفمند، از نوع ملاکمحور، نمونه مورد نظر انتخاب و نمونهگیری تا رسیدن به حد اشباع نظری دادهها ادامه یافت. دادهها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با 12 نفر از مشارکتکنندگان بدست آمده است. به منظور تجزیه و تحلیل دادهها از روش کدگذاری باز، محوری و گزینشی استفاده شد. برای تأمین روایی و پایایی از معیارهای گوبا و لینکن استفاده شد. یافتهها: نتایج پژوهش نشان داد که (تحول نگرش دینی و استقلال فکری، جابجایی مرجعیت فکری و اعتماد، تغییر نظام ارزش‌ها و تحلیل انتقادی، تعارض میان سنت و مدرنیته، ناکارآمدی آموزش و یادگیری دینی، تعارضات خانوادگی و سبک زندگی) به عنوان مقولههای اصلی و شرایط علی (ضعف نهاد خانواده در تربیت دینی و تأثیرپذیری نوجوانان از رسانه‌های نوین)؛ شرایط مداخلهگر (اختلال در نقش تربیتی مدرسه و سلطه فضای مجازی بر نظام ارزشی نوجوانان)؛ شرایط زمینهای (ناتوانی نظام آموزشی در انطباق با تحولات نسلی، بحران هویتی نوجوانان و گسست گفت‌وگو میان نسل‌ها)؛ راهبرد (تحول در آموزش دینی، ارتقای نقش خانواده، گفت‌وگوی بین‌نسلی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های مشارکتی دانش‌آموزان) و پیامد (کاهش اعتماد به نهادهای سنتی، هویت‌پریشی و سردرگمی نسل جدید، دگرگونی در دینداری و ارزش‌ها، پیامدهای روانی و اجتماعی) سازمان یافت. نتیجهگیری: نتایج این پژوهش بیانگر آن است که مقابله با شکاف بین‌نسلی در حوزه تربیت دینی نیازمند رویکردی نوین، چندبُعدی و بومی‌گرایانه است. بازنگری در سیاست‌های آموزشی، توانمندسازی خانواده، طراحی محتوای دینی متناسب با اقتضائات نسلی و تقویت نقش رسانه‌های بومی از جمله پیشنهادهایی است که می‌تواند به تقویت دینداری و بازسازی پیوند نسلی کمک کند. </td> </tr> </tbody> </table> <div style="text-align: justify;">Objective: In recent decades, the intergenerational gap has emerged as a major cultural, educational, and social challenge in Islamic societies, including Iran. This gap—particularly in relation to adolescents’ adherence to the Islamic lifestyle model—has led to consequences such as identity crises, weakening of values, and shifts in religious life patterns. The present study analyzes the dimensions of the intergenerational gap and explain its role in shaping students’ commitment to the model of Islamic lifestyle. Method: This qualitative study employed a grounded-theory method. The research population included principals, educational and counseling deputies, school counselors, and theology teachers from boys’ and girls’ high schools in Azadshahr. Participants were selected through purposive criterion-based sampling, and data collection continued until theoretical saturation was achieved. Data were gathered via semi-structured interviews with 12 participants and analyzed using open, axial, and selective coding. To ensure validity and reliability, Guba and Lincoln’s criteria were applied. Findings: The study identified several core categories: transformation of religious attitudes and intellectual independence, shifts in authority and trust, changes in value systems and critical analysis, conflict between tradition and modernity, inefficacy of religious education, family conflicts, and lifestyle changes. Causal conditions included the weakened role of the family in moral education and adolescents’ susceptibility to modern media. Intervening conditions involved the disruption of the school’s educational role and the dominance of virtual spaces over adolescents’ value systems. Contextual conditions included the educational system’s inability to adapt to generational changes, adolescent identity crises, and breakdowns in intergenerational dialogue. Strategic responses encompassed reforming religious education, strengthening the family’s role, fostering intergenerational dialogue, and leveraging student participation. Consequences included diminished trust in traditional institutions, identity confusion among adolescents, transformation in religiosity and values, and psychological and social repercussions. Conclusion: The findings suggest that addressing the intergenerational gap in religious education requires a novel, multidimensional, and culturally grounded approach. Revising educational policies, empowering families, designing religious content tailored to generational needs, and strengthening the role of indigenous media are among the key recommendations for enhancing religiosity and rebuilding generational bonds.</div> شکاف بین نسلی, دانش آموزان, الگوی زندگی اسلامی, نظریه پردازی داده بنیاد Intergenerational gap, students, Islamic life model, data-based theorizing 81 104 http://qaiie.ir/browse.php?a_code=A-10-1468-1&slc_lang=fa&sid=1 alireza Sousaraee علیرضا سوسرائی alirezasousaraei@gmail.com 10031947532846008766 10031947532846008766 No دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی ، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه سمنان ، sakineh jafari سکینه جعفری sjafari.105@semnan.ac.ir 10031947532846008767 10031947532846008767 Yes دانشیار مدیریت آموزشی ، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه سمنان ali-akbar aminbeidokhti علی اکبر امین بیدختی aliaminbeidokhti@semnan.ac.ir 10031947532846008768 10031947532846008768 No استاد مدیریت آموزشی ، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه سمنان