Applied Issues in Quarterly Journal of Islamic Education

fa محتوا و شگرد‌های آموزش اخلاق به کودکان دبستانی در عربستان سعودی و عراق و دلالت های آن در محتوای اخلاقی کتاب های درسی ابتدایی جمهوری اسلامی ایران The Content and Techniques of Teaching Ethics to Elementary School Children in Saudi Arabia and Iraq and Its Implications for the Ethical Content of Elementary School Textbooks in the Islamic Republic of Iran تخصصي- كيفي Special-Qualitative پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">هدف: آموزش اخلاق در دوره ابتدایی به‌عنوان یکی از ارکان اساسی تربیت اسلامی، نقش مهمی در شکل‌گیری شخصیت و رفتار دانش‌آموزان ایفا می‌کند. بررسی محتوای کتاب‌های درسی دینی کشورهای اسلامی می‌تواند الگوهای موثری برای بهبود نظام آموزشی ایران ارائه دهد لذا هدف این پژوهش تحلیل محتوای آموزش اخلاق در دوره ابتدایی عربستان سعودی و عراق است. روش: این مطالعه با روش تحلیل محتوای کیفی در کتاب‌های درسی دینی دوره ابتدایی عربستان سعودی («الدراسات الإسلامیه»، ویرایش 2023) و عراق («القرآن الکریم و التربیه الاسلامیه»، ویرایش 2024) انجام شد. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند انجام و کتاب‌های درسی پایه‌های اول تا ششم ابتدایی دو کشور به دلیل اهمیت فرهنگی و مذهبی آن‌ها انتخاب شدند. داده‌ها از طریق تحلیل دقیق متن، تصاویر و فعالیت‌های کتاب‌ها جمع‌آوری و با کدگذاری توسط پژوهشگران و دو متخصص به‌صورت مستقل تحلیل شد تا دقت و جامعیت مطالعه تضمین شود. یافته‌ها: در عربستان، آموزش اخلاق بر آداب اجتماعی مانند سلام کردن، نظافت و احترام به دیگران، اعمال مناسکی مانند اذکار و سیره پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله متمرکز است و از شگرد‌های محتوایی مانند رنگ‌آمیزی متن، مکالمه دونفری، داستان‌گویی، تصاویر واقعی، QR code و یادگیری برای عمل استفاده می‌شود، اما توجه به فضائل باطنی مانند ایثار و شهادت محدود بوده و شگرد‌هایی مانند شعر کمتر به کار رفته‌اند. در عراق، محتوای اخلاقی شامل آداب اسلامی (مانند آداب غذا خوردن و سلام دادن)، مفاهیم اخلاقی (مانند صداقت، ایثار، عفت و پرهیز از غیبت) و سیره پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و شخصیت‌های اسلامی است که با شگرد‌هایی نظیر داستان‌گویی، موعظه، حفظ، نقاشی، شعر، مثال و تکمیل جای خالی ارائه می‌شود. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش می‌تواند برای بهبود محتوای اخلاقی کتاب‌های درسی ایران با تأکید بر تقویت سیره نبوی، توسعه مهارت‌های اجتماعی و بهره‌گیری از شگرد‌های متنوع تألیفی مفید باشد.</div> <table class="MsoTableGrid" style="width:100.0%; border-collapse:collapse; border:none" width="100%"> <tbody> <tr> <td style="border-width: 2px; border-style: solid solid outset; border-color: white white rgb(227, 108, 10); width: 73%; padding: 0in 2px; text-align: justify;" valign="top">Objective: Teaching ethics at the elementary school, as a fundamental pillar of Islamic education, plays a significant role in shaping students’ character and behavior. Examining the content of religious textbooks in Islamic countries can provide effective models for improving Iran’s education system. Therefore, this study aims to analyze the content of teaching ethics in the elementary curricula of Saudi Arabia and Iraq. Method: This study was conducted using qualitative content analysis on the religious textbooks of the elementary schools in Saudi Arabia (Al-Dirasat Al-Islamiyyah, 2023 edition) and Iraq (Al-Qur’an Al-Karim wa Al-Tarbiyah Al-Islamiyyah, 2024 edition). Sampling was done purposefully, with textbooks from grades one to six in both countries selected due to their cultural and religious significance. Data were collected through a detailed analysis of the texts, images, and activities in the textbooks and were coded independently by researchers and two experts to ensure the accuracy and comprehensiveness of the study. Findings: in Saudi Arabia, teaching ethics focuses on social etiquette such as greeting, cleanliness, and respect for others, as well as ritual practices like remembrances and Prophet Mohammad’s way of the life. It employs content techniques such as text coloring, two-person dialogues, storytelling, real images, QR codes, and the part "We Learn to Act.". However, attention to inner virtues such as martyrdom and self-sacrifice is limited, and techniques like poetry and storytelling are less frequently used. In Iraq, ethical content encompasses Islamic etiquette (e.g., table manners and greetings), ethical concepts (e.g., honesty, self-sacrifice, chastity, and avoidance of backbiting), and the way of life of the Prophet and other Islamic figures, presented through techniques such as storytelling, preaching, memorization, drawing, poetry, examples, and fill-in-the-blank exercises. Conclusion: The findings of this study can contribute to improving the ethical content of Iranian textbooks by emphasizing the Holy Prophet’s way of life, developing social skills, and utilizing diverse content techniques.</td> </tr> </tbody> </table> اخلاق, آموزش اخلاق, رویکرد سیره محور, شگرد‌های محتوایی, دوره ابتدایی, عربستان, عراق, جمهوری اسلامی ایران Ethics,Teaching Ethics,Approach based on the Prophet’s way of life,Content Techniques, Elementary School, Saudi Arabia, Iraq. 131 158 http://qaiie.ir/browse.php?a_code=A-10-39-6&slc_lang=fa&sid=1 Hassan najafi حسن نجفی hnajafih@yahoo.com 10031947532846009023 10031947532846009023 Yes Farhangian University دانشگاه فرهنگیان Mohammad Hossein Pejmanfar محمدحسین پژمان‌فر pejmanfar3@yahoo.com 10031947532846009024 0009-0002-9319-4563 No Institute of Higher Education, Ethics and Training مؤسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت