:: دوره 7، شماره 3 - ( 1401 ) ::
جلد 7 شماره 3 صفحات 64-33 برگشت به فهرست نسخه ها
مرجعیت علمی و ارزش‌های بوم‌محور در نقشه جامع علمی کشور
زهرا امیرارجمندی*1 ، مهرداد نوابخش2 ، باقر ساروخانی2
1- دانشگاه ازاد اسلامی واحد علوم تحقیقات ، S.Z.AMIRARJMANDI@GMAIL.COM
2- دانشگاه ازاد اسلامی واحد علوم تحقیقات
چکیده:   (4410 مشاهده)
هدف: در جامعه اطلاعاتی امروز، علم و فناوری به­ مثابه مهمترین ارکان توسعه و پیشرفت جوامع تعریف شده­اندکه به سرعت در حال تغییرند. بر همین اساس دولت­ها سعی دارند فعالانه در سیاست­ها و اسناد بالادستی خود، به مقوله علم و فناوری ورود کنند و در جهت گفتمانی­شدن علم در سطح جامعه، سیاست­گذاری نمایند. یکی از مفاهیم اساسی در گفتمان علم و فناوری روز جامعه که نیازمند توجه در اسناد و برنامه های بالادستی است مفهوم "مرجعیت علمی" و "ارزش­های بوم محور" است که در بیانات مقام معظم رهبری نیز مورد تاکید قرار گرفته اند و تبلور آن را می توان در اسناد بالادستی، از جمله نقشه جامع علمی کشور مشاهده نمود. بدین منظور پژوهش حاضر با هدف تحلیل گفتمان نقشه جامع علمی کشور و در جهت حرکت به سمت وضعیت مطلوب در حوزه علم و فناوری در جامعه، انجام شده است.
روش: این پژوهش با به­کارگیری روش تحلیل گفتمان انجام شده است. جامعه مورد مطالعه کلیه مفاد نقشه جامع علمی کشور می­باشند که به صورت هدفمند، راهبردهای سیزده­گانه آن با استفاده از روش لاکلاو و موفه و پس از متن خوانی و فیش برداری مورد تحلیل قرارگرفتند.
یافته ها: مطابق یافته های حاصله، دال مرکزی این گفتمان «مرجعیت علمی نوآورانه» است که از طریق مدلول­هایی همچون «علم بومی» و «اقتصاد دانش بنیان» ساخت معنایی خود را پیدا کرده است. این تثبیت با هژمونی «فرهنگ­محور/بوم­محور» حمایت­شده است و زمینه­های اسطوره­سازی این سند نیز از طریق شعارهایی همچون «برپایی تمدن نوین اسلامی»، «افزایش تولید فناورانه به بیش از 50 درصد تولید ناخالص داخلی» و «مرجعیت علمی زبان فارسی»، فراهم شده است.
نتیجه گیری:  اصول مستخرج عبارتند از: مرجعیت علمی، ارزش های بوم محور، نفی وابستگی، صلاحیت حرفه ای، شبکه سازی علمی، آموزش پژوهش محور، توانمند سازی، پژوهش تقاضا محور،تمدن نوین اسلامی.
 
واژه‌های کلیدی: نقشه جامع علمی کشور، تحلیل گفتمان، مرجعیت علمی، فرهنگ‌محور-بوم‌محور.
متن کامل [PDF 1395 kb]   (1288 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي- كيفي
دریافت: 1401/7/6 | ویرایش نهایی: 1401/11/17 | پذیرش: 1401/9/14 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1401/10/21 | انتشار: 1401/11/17 | انتشار الکترونیک: 1401/11/17
فهرست منابع
1. توان، عباس و سلیمانی‌فرد، زهرا (1401). بررسی اثربخشی آموزش هوش معنوی مبتنی بر آموزه‌های تربیت اسلامی بر آخرت نگری و جهت گیری مذهبی دانشجویان. مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، ۷ (۲) :۴۸-۳۳.
2. پایا، علی (1389). نقد و بررسی نقشه جامع علمی کشور. توسعه تکنولوژی صنعتی، 14 (5): 5-24.
3. پیوسته، صادق (1398). سیاستگذاری علم، فناوری و نوآوری: ابعاد و پیامدهای اجتماعی. سیاست علم و فناوری، 11 ( 2): 43-57.
4. جنوی، المیرا (1399). تحلیل شاخص‌های سنجش و ارزیابی فناوری و نواوری در اسناد بالادستی کشور. رهیافت، 3 (77).
5. حافظی، رضا (1401). ارتقاء و اقتصاد در نهاد علمی ایران: سیاستگذاری کمیت‌محور. سیاست علم و فناوری، سال 15 (1): 1-7.
6. دیالمه، نیکو؛ گودرزی، اکرم؛ عظیمی، عطیه (1401). تبیین فرایند فرهنگ‌پذیری بر اساس آموزه‌های اسلامی با تاکید بر نقش مدارس. مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، 7 (2): 80-49.
7. روحی، نبی‌الله (1392). چشم‌انداز گفتمان تمدن‌گرایی اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری. مطالعات راهبردی بسیج. 16 (61).
8. ذاکرصالحی، غلامرضا و ذاکرصالحی، امین (1388). تحلیل محتوای پیش‌نویس نقشه جامع علمی کشور و پیشنهاد الگوی ارزیابی آن. سیاست علم و فناوری، 6.
9. سجادی، سیدهدایت (1401). آموزش خداباورانه علم در ساحت نگرش به‌مثابه راه‌حلی برای تلفیق تعلیم و تربیت دینی با آموزش علوم تجربی در برنامه درسی ملی. مسائل کاربردی در تعلیم و تربیت اسلامی، 7 (1): 65-90.
10. طرهانی، فرزاد و آزادیان‌دیسلم، رفائیل (1397). رابطه علم، فناوری و نوآوری با دفاع دانش‌بنیان بر اساس گفتمان ولایت فقیه و اسنادبالادستی. مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، 8 (33): 237-172.
11. قربان‌شیرودی، آرمیتا؛ کمالی، حامد؛ خراسانی، اباصلت (1397). تحلیل سیاست‌ها و برنامه‌های کلان علم و فناوری برنامه پنجم توسعه طرح چند پرسش کلیدی. دومین کنفرانس حکمرانی و سیاستگذاری عمومی، تهران، ایران.
12. کلانتری، اسماعیل؛ غلامعلی، منتظر؛ سپهر، قاضی‌نوری (1400). خوشه‎بندی میانگین فازی به مثابۀ روش تحلیل گفتمان (مطالعۀ موردی: تعاملات نهادی سیاست‎گذاری علم و فنّاوری در ایران). روش‌شناسی علوم انسانی، 107: 62-79.
13. گودرزی، مهدی؛ علیزاده، حسن‌رضا؛ غریبی، جلیل؛ محسنی، مصطفی (1393). آسیب‌شناسی سیاست‌های علم و فناوری در ایران: تحلیل بر برنامه‌های پنج ساله توسعه. مدیریت توسعه و فناوری، 2 (2): 137-161.
14. مرادی، محمدرضا؛ قاضی‌نوری، سپهر؛ طرهانی، فرزاد (1397). تحلیل گفتمان امام و رهبری در حوزه تبدیل علم و فناوری به ثروت. مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 2 (5): 7-37.
15. موسی‌پور، حجت‌الله؛ حاجیانی، ابراهیم؛ خلیفه‌سلطانی، حشمت (1396). رهیافتی به پیامدهای سیاست‌گذاری علم و فناوری در ایران بر اساس تحلیل اسناد بالادستی. پژوهش در نظام های آموزشی، 8 (37).
16. نامداریان، لیلا (1395). تبیین نحوه پشتیبانی مراکز اسناد و مدارک علمی از سیاستگذاری علم و فناوری. سیاست علم و فناوری، 8 (2): 31-47.
17. نصرت‌پناه، محمدصادق؛ مرادی، محمدحسین؛ رشیدی، امیرحسین (1398). تحلیل گفتمان انتقادی بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی با بهره‌گیری از روش نورمن فرکلاف. مطالعات راهبردی بسیج، 22 (83).
18. نوروززاده، رضا؛ شفیع‌زاده، حمید؛ شادی، روحانی (1392). ارزیابی و تحلیل بخش علم و فناوری قانون برنامه پنجم توسعه از منظر اسناد فرادستی. راهبرد، 22 (66): 285-314.
19. یزدانی، شهرام؛ سیاه‌تیر، مریم؛ حسینی، مریم (1399). تحلیل گفتمان مرجعیت علمی در ایران. طب و تزکیه، 29 (3): 183-195.
20. Aman, I; Mat Awal, N; Fadzeli Jaafar, M (2014). Discourse Strategies of Science and Technology Academic Texts: A Malay Language Account. Social and Behavioral Sciences, 136 (6): 344 – 349.
21. Brown, Ch (2019). Critical Discourse Analysis and Information and Communication Technology in Education. Education, vol 7 (7): 123-147.
22. Burr V. (2003). Social Constructionism. 2 edition. London: Routledge; 11. Gergen KJ. The Saturated Self. Vol. 278. New York: Basic Books; 1991.
23. Gergen KJ. (2015). The Saturated Self. Vol. 278. New York: Basic Books.
24. Howarth, D. J., & Stavrakakis, Y. (2000). Introducing discourse theory and political analysis. In D. J. Howarth, A. J. Norval & Y. Stavrakakis (Eds.), Discourse theory and political analysis: Identities, hegemonies and social change (pp. 1-23). Manchester: Manchester University Press.
25. Jørgensen MW, Phillips LJ. (2002). Discourse Analysis as Theory and Method. London: Sage.
26. Karlsson, F. , Goldkuh, G. l, Hedström, K. (2014). Practice-Based Discourse Analysis of Information Security Policy in Health Care. Computer Science, Medicine, Political Science.
27. Laclau, E & Mouffe, C.(1985).Hegemony and Socialist Strategy: Toward a Radical Democratic Politics. London: Verso.
28. Laclau, E. (1990). New Reflections on the Revolution of our Time. London: Verso.
29. Laclau, E., & Mouffe, C. (1987). Post-Marxism without apologies. New left review, 166 (11-12): 79-106.
30. Liu, Y; Tong, H; Zhao, X; Gao, L; Jiao, L (2019). Analysis of Science Popularization Policies Issued by Chinese Central Government Organs and People's Organizations from 2011 to 2015. Culturals of scinence, 2 ( 2): 109-127.
31. Macq, H; Tancoigne, E; Strasser, B.J (2020). From Deliberation to Production: Public Participation in Science and Technology Policies of the European Commission (1998-2019). Educational Gerontology, 47 (11): 489-512 .
32. Norval, A. J. (2004). Hegemony after deconstruction: the consequences of undecidability. Journal of Political Ideologies, 9 (2): 139-157.
33. Parker I. (2012). Critical Discursive Psychology. London: Palgrave Macmillan.
34. Pieczka, M & Escobar, O (2013). Dialogue and science: Innovation in policy-making and the discourse of public engagement in the UK. Science and Public Policy, 40 (1) 113–126.
35. Potter J. (2012). Discourse analysis and discursive psychology. Washington: American Psychological Association Press.
36. Thagard, P. (2010). Cognitive science. In The Oxford handbook of interdisciplinarity ;234 –245.



XML   English Abstract   Print



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط مجوز کریتیو کامانز Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
دوره 7، شماره 3 - ( 1401 ) برگشت به فهرست نسخه ها